Zo schrijf je een goede voice-over

Tue, 22 Nov 2011 09:50:20 +0100

Sommigen zijn voor, anderen pertinent tegen: het gebruik van een voice-over (ingesproken tekst) bij een filmpje. Mijn ervaring is dat je soms niet zonder kunt. En misschien ook niet wilt.

Goed geschreven voice-over is waardevolle toevoeging

Een snelle promo kan natuurlijk zonder (alhoewel Pauw & Witteman ook mét doen). Maar wil je beelden toelichten, wil je commentaar, een instructie of een persoonlijk tintje aan je verhaal geven, dan is een voice-over een waardevolle toevoeging. Mits goed geschreven. En dat is nou juist vaak het probleem (waardoor sommigen dus tegen voice-overs zijn). Daarom mijn tips voor het schrijven van een goede voice-over. Voor iedereen die wel eens een filmpje maakt óf laat maken.

Tips voor het schrijven van een voice-over

Schrijf in spreektaal. Lees de zinnen hardop om te horen hoe ze klinken. Zou je deze zin tegen iemand gezegd kunnen hebben? Is het echt schrijftaal, pas ‘m dan aan.
Hou voortdurend in gedachten dat je een verhaal vertelt. Zoals wanneer iemand je vraagt hoe je reis is geweest en je vertelt een boeiend verhaal. Geen feitelijke opsomming.
Hou zinnen kort. Gebruik zo min mogelijk bijzinnen.
Maak zinnen actief. Dat betekent: gebruik de tegenwoordige tijd en zo min mogelijk passieve werkwoorden als ‘worden’.
Schrijf informeel. Dus geen onnodig moeilijke woorden en niet te veel vaktaal.
Bouw af en toe een pauze in in je tekst. Zeker als het beeld voor zich spreekt of het geluid interessant is. Kijkers willen soms even bijkomen of gewoon kijken.
Spreek de kijker direct aan. Alsof je het filmpje voor hem gemaakt hebt.
Heel belangrijk bij een filmpje is het eerste beeld en dus ook de eerste tekst. Deze moet prikkelen, uitnodigen om te kijken, vragen oproepen die je beantwoord wil zien.
Schrijf je tekst bij voorkeur op beeld. Met andere woorden: tekst en beeld moeten op elkaar aansluiten, niet divergeren want dat leidt de kijker af. Als jij in je tekst belangrijke informatie geeft over de werkwijze van een landbouwcorporatie en ondertussen zie je in beeld een man die een kind slaat, dan kan bijna niemand die werkwijze navertellen. Beeld trekt de meeste aandacht, hou daar rekening mee bij het schrijven. Let op: gebruik geen constructies als ‘dit is..’ of ‘hier zie je…’. Het spreekt voor zich dat je tekst naar het beeld verwijst, dat hoef je niet te benadrukken.
Hou bij het schrijven de doelgroep in gedachten en sluit aan bij de voorkennis van de doelgroep. Beantwoord vragen die de kijker kan hebben.
Vermijd clichés.

Begin menselijk of met een vraag of stelling

Er zijn 2 manieren om te beginnen: prikkelend of meteen de ‘wie-wat-waar-waarom-hoe’-vragen beantwoorden. Het eerste heeft de voorkeur. Dit kun je ook weer op 2 manieren doen:

Prikkel de kijker met een vraag of stelling, bijvoorbeeld:

Hoe kunnen we de leefomstandigheden van boeren op Sumatra verbeteren? Die vraag was het uitgangspunt voor …
Er is geen toekomst voor boeren op Java. Dat was lange tijd de mening van …

Of trek de kijker in het verhaal door menselijk te beginnen, bijvoorbeeld:

Ze zijn alles kwijtgeraakt en krabbelen er langzaam weer bovenop. De boeren in Atjeh die in 2004 een tsunami meemaakten…

Inleiding en body: wie-wat-waar-waarom-hoe

Na het prikkelende begin is het tijd om de ‘wie-wat-waar-waarom-hoe’-vragen te beantwoorden. Want de kijker wil graag weten wat hij ziet, waar hij is en waarom hij daar is. In de inleiding stip je de antwoorden alleen aan. Schrijf de tekst alsof je met iemand praat en in een paar zinnen je hele verhaal samenvat. In de body probeer je alle belangrijke vragen die de kijker kan hebben, te beantwoorden. Let hierbij op dat je niet te breedsprakig wordt, een filmpje duurt maar een paar minuten en die zijn zo vol! Kies voor de opvallendste zaken – en hou rekening met het beeld dat je hebt – de rest onthoudt de kijker toch niet. Het gaat erom dat hij een indruk krijgt, niet dat hij de laatste winstcijfers onthoudt.

Sluit af met een samenvatting of vooruitblik

Net als het eerste beeld – en de eerste tekst – is het laatste beeld belangrijk. Men zegt wel eens: het mooiste shot is het eerste beeld van je filmpje, en het op een na mooiste shot bewaar je voor het laatst. Vaak is het laatste beeld een wijd (ruim) shot, waarbij je letterlijk afstand neemt van je onderwerp. Ook in je tekst zoek je naar een afsluitende zin, een soort conclusie. Dat kan een korte samenvatting zijn, of je zegt iets over de toekomst, bijvoorbeeld:

Met de ondersteuning van dit project willen we het komende jaar nog tientallen boeren helpen een betere toekomst voor zichzelf – en voor hun kinderen – te creëren.

Sigrid van den Berg is senior tekstschrijver en projectmanager bij Sabel Communicatie.